همکاری ایران و روسیه در صنعت گندم و فرآورده‌های غلات

به گزارش غلاتنیوز ، روسیه با تولید گسترده گندم و غلات و ایران با ظرفیت بالای فرآوری، از ظرفیت‌های مکمل برخوردارند. واردات گندم مازاد روسیه، فرآوری آن در ایران و صادرات محصولات با ارزش افزوده به بازارهای منطقه‌ای، محور اصلی این همکاری است.
روسیه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات جهان و بزرگ‌ترین صادرکننده گندم محسوب می‌شود. این کشور با صادرات ده‌ها میلیون تن غلات به بازارهای خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیا، یکی از بازیگران راهبردی امنیت غذایی جهان است که با توسعه کشاورزی مکانیزه و بهره‌گیری از اراضی گسترده، این جایگاه راهبردی را در بازار جهانی تثبیت کرده است. بر اساس آمار نهایی، این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴۱.۱۵ میلیون تن غلات برداشت کرد که شامل ۹۱.۱ میلیون تن گندم، ۱۹.۷ میلیون تن جو و ۱۴.۸ میلیون تن ذرت بود؛ در حالی که تولید غلات و گندم در سال ۲۰۲۴ به‌ترتیب ۱۲۵.۹ و ۸۲.۶ میلیون تن ثبت شده بود. همچنین تولید دانه‌های روغنی روسیه در سال ۲۰۲۵ به ۳۴.۴ میلیون تن رسید که اهمیت این کشور را در تأمین خوراک دام و صنایع روغنی افزایش داده است. 

هرچند میزان تولید به شرایط آب‌وهوایی، سطح زیرکشت و وضعیت بازار جهانی وابسته خواهد بود. برآوردهای اولیه مؤسسات تخصصی، تولید گندم روسیه در فصل ۲۰۲۶/۲۷ را در محدوده ۸۶ تا ۹۰ میلیون تن پیش‌بینی می‌کنند که همچنان این کشور را در جایگاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان جهان نگه می‌دارد. افزایش بهره‌وری یکی از عوامل مهم رشد تولید روسیه بوده است. با وجود این ظرفیت، توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، حمل‌ونقل ریلی و بندری، نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی و گسترش مسیرهای صادراتی همچنان از اولویت‌های اصلی روسیه است. با وجود تولید بالا گندم، ظرفیت فرآوری گندم و تولید آرد و محصولات جانبی آن در روسیه پایین است. روسیه در سال ۲۰۲۵، ۹ میلیون تن آرد تولید کرده که نشان دهنده اتکا این کشور بر صادرات گندم خام و ظرفیت پایین فرآوری این کشور می‌باشد. 
ایران با وجود محدودیت منابع آب و نوسان تولید ناشی از شرایط اقلیمی، یکی از کشورهای مهم تولیدکننده گندم در منطقه محسوب می‌شود؛ تولید گندم کشور در سال‌های اخیر معمولاً در محدوده ۱۰ تا ۱۵ میلیون تن در سال قرار داشته و در سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ حدود ۱۲ میلیون تن گندم تولید و بخش عمده نیاز داخلی از محل تولید داخل تأمین شد. در بخش فرآوری، ایران دارای ظرفیت صنعتی قابل توجهی است و حدود ۴۰۰ کارخانه آردسازی با ظرفیت اسمی حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیون تن فرآوری گندم در سال فعالیت می‌کنند، در حالی که مصرف سالانه آرد کشور حدود ۱۲ تا ۱۲.۵ میلیون تن است؛ بنابراین بخش قابل توجهی از ظرفیت آسیابانی کشور مازاد بوده و امکان توسعه صادرات آرد و محصولات فرآوری‌شده به بازارهای منطقه وجود دارد. 
ایران همچنین در تولید محصولات پایین‌دستی مانند ماکارونی، بیسکویت، شیرینی، نان صنعتی، نشاسته و سایر فرآورده‌های آردی دارای ظرفیت تولیدی و شرکت‌های فعال است. برخلاف روسیه که مزیت اصلی آن تولید گسترده گندم و صادرات خام آن است، مزیت ایران بیشتر در فرآوری گندم، تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر و دسترسی به بازارهای منطقه‌ای مانند عراق، افغانستان و کشورهای حوزه خلیج فارس است.
با توجه به مکمل بودن ظرفیت‌های ایران و روسیه، می‌توان راهبرد همکاری مبتنی بر تأمین گندم روسیه و توسعه صنایع فرآوری در ایران را پیشنهاد کرد؛ به‌گونه‌ای که ایران به جای واردات صرف گندم به‌صورت ماده خام مصرفی داخل، اقدام به واردات مازاد بر نیاز خود از روسیه کرده و با استفاده از ظرفیت حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیون تن فرآوری گندم در کارخانه‌های آردسازی داخلی، آن را به محصولات با ارزش افزوده بالاتر مانند آرد تخصصی، ماکارونی، بیسکویت، محصولات نانوایی صنعتی، نشاسته و گلوتن تبدیل و به بازارهای منطقه‌ای صادر کند. این مدل همکاری ضمن ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای ایران، به روسیه نیز امکان می‌دهد به جای صادرات صرف گندم خام، از طریق مشارکت در زنجیره فرآوری و صادرات محصولات نهایی به بازارهای غرب آسیا و آسیای مرکزی حضور یابد. ایجاد قراردادهای بلندمدت خرید گندم، سرمایه‌گذاری مشترک در کارخانه‌های فرآوری، توسعه سیلوها و پایانه‌های صادراتی در ایران و استفاده از کریدور شمال–جنوب می‌تواند این همکاری را به یک زنجیره پایدار «گندم روسی، فرآوری ایرانی، صادرات منطقه‌ای» تبدیل کند.

خبرنگار : ادمین