شکاف ۷۵ درصدی عملکرد؛ راز وابستگی چین به واردات سویا از برزیل و آمریکا

به گزارش غلات نیوز از مسیر اقتصاد، چین بزرگ‌ترین واردکننده سویای جهان است و سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون تن سویا وارد می‌کند؛ رقمی که بخش بزرگی از تجارت جهانی این محصول راهبردی را در بر می‌گیرد. با این حال، چین خود نیز تولیدکننده سویاست و سالانه حدود ۲۰ تا ۲۲ میلیون تن از این محصول را در داخل تولید می‌کند. همین مسئله یک پرسش مهم ایجاد می‌کند: چرا کشوری که چنین وابستگی بزرگی به واردات سویا دارد، تولید داخلی خود را به‌سرعت افزایش نمی‌دهد؟

پاسخ این پرسش فقط در ضعف تولیدی چین خلاصه نمی‌شود. وابستگی چین به واردات سویا نتیجه ترکیبی از محدودیت زمین، شکاف عملکرد، نیاز عظیم صنعت دام، اولویت‌دهی به غلات اصلی و مزیت نسبی واردات است. به بیان دیگر، پکن در موضوع سویا فقط با مسئله تولید روبه‌رو نیست، بلکه در حال مدیریت یک انتخاب دشوار میان امنیت غذایی مستقیم مردم و تأمین خوراک دام از بازار جهانی است.
شکاف عملکرد؛ عقب‌ماندگی چین از آمریکا و برزیل

بر اساس داده‌های رسمی چین، عملکرد مزارع سویا در این کشور حدود ۲ تن در هکتار است. این عدد نسبت به برخی سال‌های گذشته بهبود یافته، اما هنوز فاصله زیادی با کشورهای پیشرو دارد. عملکرد سویا در آمریکا حدود ۳.۵ تن در هکتار و در برزیل حدود ۳.۷ تن در هکتار است؛ یعنی مزارع آمریکا و برزیل نزدیک به ۷۰ تا ۸۰ درصد بیشتر از چین در هر هکتار محصول تولید می‌کنند.

این شکاف عملکرد چند علت اصلی دارد. در آمریکا، استفاده گسترده از بذرهای اصلاح‌شده ژنتیکی، کشاورزی دقیق، مدیریت پیشرفته مزرعه و زیرساخت‌های قوی زنجیره تولید، بازده سویا را افزایش داده است. در برزیل نیز شرایط اقلیمی مناسب، گسترش سطح زیر کشت، سرمایه‌گذاری گسترده در تحقیقات کشاورزی متناسب با اقلیم گرمسیری و توسعه فناوری‌های بومی، این کشور را به یکی از قدرت‌های اصلی تولید و صادرات سویا تبدیل کرده است.

چین در مقابل، با محدودیت‌های جدی‌تری روبه‌روست. بخشی از زمین‌های کشاورزی این کشور کیفیت پایین‌تری دارد، اندازه مزارع در بسیاری از مناطق کوچک‌تر است و اولویت سیاستی دولت نیز همیشه افزایش تولید سویا به هر قیمت نیست. به همین دلیل، حتی با حمایت‌های دولتی، افزایش عملکرد و سطح زیر کشت سویا در چین با محدودیت‌های ساختاری روبه‌روست.
مصرف عظیم در برابر تولید محدود

تولید داخلی چین فقط بخش کوچکی از نیاز این کشور به سویا را پوشش می‌دهد. مصرف سالانه سویا در چین بیش از ۱۲۰ میلیون تن است، در حالی که تولید داخلی در محدوده ۲۰ تا ۲۲ میلیون تن قرار دارد. بنابراین حتی اگر چین تولید داخلی خود را دو برابر کند، باز هم برای تأمین نیاز بازار داخلی به واردات گسترده وابسته خواهد بود.

بخش بزرگی از این تقاضا به صنعت دام و طیور چین مربوط است. رشد مصرف گوشت، توسعه دامداری صنعتی و نیاز گسترده به کنجاله سویا برای خوراک دام، وابستگی چین به بازار جهانی سویا را افزایش داده است. در واقع، بخش اصلی سویای وارداتی چین مستقیماً برای سفره مردم مصرف نمی‌شود، بلکه پس از فرآوری، به خوراک دام و طیور تبدیل می‌شود.

این مسئله نشان می‌دهد وابستگی چین به واردات سویا فقط مسئله‌ای کشاورزی نیست، بلکه بخشی از الگوی مصرف غذایی این کشور است. هرچه مصرف گوشت و محصولات دامی در چین افزایش یابد، نیاز به واردات سویا نیز بیشتر می‌شود.
سویای داخلی برای مصرف انسانی، واردات برای خوراک دام

چین تولید داخلی سویا را بیشتر برای مصرف انسانی مستقیم مانند توفو، شیر سویا و سایر فرآورده‌های غذایی سنتی اولویت می‌دهد. این انتخاب دو دلیل اصلی دارد. نخست اینکه سویای مورد نیاز برای مصرف انسانی باید غیرتراریخته، با کیفیت پروتئینی مناسب و متناسب با ذائقه مصرف‌کننده چینی باشد. چین می‌تواند این نوع سویا را در زمین‌های داخلی تولید کند و از آن برای تأمین نیاز غذایی مستقیم مردم استفاده کند.

دلیل دوم به مزیت نسبی واردات مربوط است. سویای تراریخته وارداتی از کشورهایی مانند برزیل و آمریکا معمولاً برای خوراک دام به‌صرفه‌تر است. این کشورها به دلیل عملکرد بالاتر، مقیاس بزرگ تولید و زنجیره صادراتی گسترده، می‌توانند سویا را با هزینه پایین‌تری به بازار جهانی عرضه کنند. بنابراین برای چین در بسیاری از سال‌ها اقتصادی‌تر است که زمین داخلی را به محصولات مهم‌تر برای امنیت غذایی مستقیم اختصاص دهد و سویای خوراک دام را از خارج وارد کند.
معمای زمین؛ برنج و گندم در اولویت امنیت غذایی

چین با وجود وسعت سرزمینی بالا، زمین قابل کشت باکیفیت کافی متناسب با جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری خود ندارد. سرانه زمین کشاورزی در چین پایین‌تر از میانگین جهانی است و همین محدودیت، سیاستگذار را ناگزیر به انتخاب میان محصولات مختلف می‌کند.

در چنین شرایطی، پکن اولویت را به محصولاتی می‌دهد که مستقیماً امنیت غذایی مردم را تأمین می‌کنند؛ مانند برنج، گندم و تا حدی ذرت. این محصولات نقش اصلی را در سبد غذایی مردم چین دارند و دولت نمی‌تواند امنیت آن‌ها را به واردات وابسته کند. سویا اگرچه محصولی راهبردی است، اما بخش بزرگی از مصرف آن به خوراک دام مربوط می‌شود و از این نظر، در رقابت بر سر زمین مرغوب، معمولاً در جایگاهی پایین‌تر از غلات اصلی قرار می‌گیرد.

به همین دلیل، وابستگی چین به واردات سویا را نباید فقط به‌عنوان یک ضعف دید. بخشی از این وابستگی، نتیجه بهینه‌سازی اقتصادی و امنیتی در شرایط محدودیت زمین است. چین ترجیح می‌دهد زمین مرغوب خود را برای برنج، گندم و ذرت حفظ کند و نیاز گسترده صنعت دام به سویا را از مسیر واردات تأمین کند.
چرا کشاورز چینی کمتر به کشت سویا تمایل دارد؟

بازده اقتصادی سویا در بسیاری از مناطق چین پایین‌تر از محصولاتی مانند ذرت است. کشاورز چینی در موارد زیادی از کشت ذرت درآمد بیشتری به دست می‌آورد و همین مسئله انگیزه گسترش سطح زیر کشت سویا را محدود می‌کند. دولت چین در سال‌های اخیر با یارانه و سیاست‌های حمایتی تلاش کرده تولید داخلی سویا را افزایش دهد، اما این سیاست‌ها هنوز نتوانسته‌اند شکاف بزرگ میان تولید و مصرف را از بین ببرند.

از سوی دیگر، افزایش سطح زیر کشت سویا به معنای کاهش زمین در دسترس برای برخی محصولات دیگر است. این انتخاب برای کشوری مانند چین که امنیت غذایی را یکی از محورهای اصلی سیاست ملی می‌داند، ساده نیست. به همین دلیل، پکن به جای تلاش برای خودکفایی کامل در سویا، بیشتر به دنبال کاهش آسیب‌پذیری و مدیریت وابستگی است.
راهبرد چین برای کاهش آسیب‌پذیری در واردات سویا

سویا یکی از نقاط آسیب‌پذیر امنیت غذایی چین است، زیرا این کشور برای تأمین نیاز صنعت دام به واردات گسترده وابسته است. پکن برای مدیریت این آسیب‌پذیری، راهبردی چندوجهی را دنبال می‌کند. نخست، افزایش تدریجی تولید داخلی در حد امکان؛ دوم، حفظ تولید داخلی سویای غیرتراریخته برای مصرف انسانی؛ سوم، تنوع‌بخشی به مبادی واردات و کاهش وابستگی به یک کشور خاص.

در سال‌های اخیر، برزیل به تأمین‌کننده اصلی سویای چین تبدیل شده و سهم آمریکا بسته به وضعیت روابط تجاری و تنش‌های سیاسی نوسان داشته است. آرژانتین، اروگوئه، کانادا و روسیه نیز در برخی دوره‌ها بخشی از واردات چین را تأمین کرده‌اند. این تنوع‌بخشی به چین کمک می‌کند ریسک‌های ناشی از جنگ تجاری، خشکسالی، محدودیت صادراتی یا اختلالات لجستیکی را کاهش دهد.

بنابراین واردات گسترده سویا برای چین یک وابستگی ساده و منفعلانه نیست. پکن می‌داند که خودکفایی کامل در سویا، با توجه به محدودیت زمین، شکاف عملکرد و نیاز عظیم صنعت دام، واقع‌بینانه نیست. راهبرد چین این است که تولید داخلی را در بخش‌هایی که برای مصرف انسانی و امنیت غذایی مستقیم اهمیت دارد حفظ کند و در عین حال، واردات خوراک دام را با تنوع‌بخشی، ذخایر راهبردی و مدیریت روابط تجاری کنترل کند. از این منظر، معمای سویای چین نه نشانه ناتوانی مطلق، بلکه نمونه‌ای از ترجیح اقتصادی و امنیتی در مدیریت منابع محدود است

خبرنگار : ادمین