«شرکت‌های بزرگ» محور همکاری کشاورزی چین و روسیه

 از سال ۲۰۱۹ میلادی به این‌سو، تشدید انواع بحران‌ها در نظام بین‌الملل، به‌طور قابل‌توجهی همکاری‌های چین و روسیه در حوزه کشاورزی را تحریک کرده است. تحت تأثیر هم‌زمان بحران‌های مختلف، همکاری‌های کشاورزی دو کشور به شکلی همه‌جانبه توسعه یافته و به یکی از حوزه‌های همکاری بلندمدت بخصوص در بخش کشاورزی تبدیل شده است.

ارزش تجارت محصولات کشاورزی چین و روسیه
بحران‌های بیرونی زمینه‌ساز توسعه همکاری کشاورزی روسیه و چین شدند

از منظر بحران‌های بیرونی، از سال ۲۰۱۹ با همه‌گیری کرونا و تشدید درگیری‌های ژئوپلوتیک همگی مستقیماً امنیت عرضه محصولات اساسی از جمله غلات را تحت تأثیر قرار داده‌اند. برای چین، در کنار اتکا به تولید داخلی برای تأمین امنیت غذایی، استفاده از منابع غذایی بین‌المللی نیز اهمیت فزاینده‌ای یافته است. در این چارچوب، روسیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان غلات جهان از توان بالقوه بالایی برای تبدیل شدن به تأمین‌کننده اصلی محصولات کشاورزی چین برخوردار شده است.

همچنین در حال حاضر، چالش اصلی پیش‌روی روسیه، تحریم و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی کشورهای غربی است. یکی از مسیرهای مهم برای خروج از این وضعیت، توسعه بازارهای جایگزین به‌ویژه بازار چین است. از سوی دیگر، محصولات کشاورزی روسیه از نظر قیمت و کیفیت، مزیت رقابتی بالایی دارند و همکاری کشاورزی چین و روسیه را از مرحله تجارت صرف به همکاری‌های عمیق‌تر ارتقا داده‌اند؛ به‌گونه‌ای که این همکاری از صادرات اولیه محصولات غذایی به سمت سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌تر، از حوزه غذا تا تولید نهاده‌ها و از شرکت‌های کوچک و متوسط تا بنگاه‌های بزرگ کشاورزی گسترش یافته است.
نیروهای درون‌زا چین برای ورود به بازار کشاورزی روسیه

از منظر نیروهای درون‌زا، چه از دید مصرف‌کنندگان و نیاز به الگوهای سالم‌تر و متنوع‌تر غذایی، چه از منظر تولید غذا و محدودیت‌های شدید منابع (به‌ویژه کمبود زمین و منابع آب)، توسعه مسیرهای متنوع و مطمئن تأمین غذایی به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. روسیه و چین از نظر ساختار تولید و کیفیت محصولات کشاورزی مکمل یکدیگر هستند و ظرفیت پاسخ‌گویی به نیازهای متقابل را دارند.
ورود شرکت‌های بزرگ چینی به زنجیره کشاورزی روسیه

مدل ورود شرکت‌های چینی به کشاورزی روسیه در مرحله نخست (اوایل دهه ۲۰۱۰)، ورود عمدتاً توسط بنگاه‌های کوچک و متوسط و با الگوی اجاره زمین و کشت ساده در خاور دور روسیه انجام شد. این مدل به‌دلیل ریسک‌های نهادی، حساسیت‌های اجتماعی و سخت‌تر شدن مقررات روسیه پایدار نماند.

در مرحله دوم (حدود ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹)، رویکرد چین واقع‌بینانه‌تر شد. برخی شرکت‌ها به‌جای کشت پراکنده، به سمت پیوند با تجارت غلات و ایجاد بسترهای سازمان‌یافته‌تر حرکت کردند، اما هم‌زمان رشد شرکت‌های بزرگ کشاورزی روسی و تشدید سیاست‌های امنیت غذایی و جایگزینی واردات، عملاً فضای ورود را برای بازیگران کوچک چینی محدود کرد. نتیجه این مرحله، کنار رفتن بسیاری از شرکت‌های کوچک و شکل‌گیری این درک بود که کشاورزی روسیه فقط پذیرای بازیگران بزرگ و هم‌راستا با سیاست دولت است.

در مرحله سوم (از ۲۰۲۰ به بعد)، مدل بالغ‌تری شکل گرفت که مبتنی بر شرکت‌های بزرگ چینی، سرمایه‌گذاری هدفمند و پیوند با لجستیک و تجارت بلندمدت است. نمونه شاخص، شرکت کشاورزی جیابی است که زنجیره کشت، ذخیره و لجستیک را در خاور دور روسیه با حمایت صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه ایجاد کرده است. هم‌زمان، در سطح تجارت و کریدور غلات، شرکت‌هایی مانند چِنگ‌تونگِ چین پیوند ساختاری میان کشاورزی روسیه و بازار چین را تقویت کرده‌اند.
شرکت‌های بزرگ کشاورزی روسیه به نیروی اصلی همکاری تبدیل شده‌اند

در حالی که بحران‌های مختلف برای بنگاه‌های کوچک و متوسط کشاورزی چالش‌های جدی ایجاد کرده است، شرکت‌های بزرگ کشاورزی توان بالاتری برای مقابله با ریسک‌ها دارند و ظرفیت بیشتری برای بهره‌برداری از فرصت‌های ناشی از بحران‌ها نشان می‌دهند. هم‌زمان با بروز بحران‌های مختلف، شرکت‌های بزرگ کشاورزی روسیه با سرعت بیشتری رشد کرده و به تکیه‌گاه اصلی امنیت غذایی این کشور و نیروی اصلی صادرات محصولات کشاورزی تبدیل شده‌اند.

تا ژوئن ۲۰۲۴، در روسیه ۷۷ شرکت کشاورزی بزرگ وجود داشته است که هر یک بیش از ۱۰ هزار هکتار زمین کشاورزی در اختیار دارند و مجموعاً نقش مهمی در تولید و صادرات ایفا می‌کنند. این شرکت‌ها از ظرفیت بالای تولید و مزیت‌های مقیاس برخوردارند و قادرند به‌طور فعال به بازارهای خارجی صادرات انجام دهند.

خبرنگار : ادمین