افزایش قیمت جهانی مواد غذایی، گذار از رکورد های چهار سال گذشته

حال اما احتمال شروع  ادامه جنگ در شروع آبان ماه ۱۴۰۵ توان همه آنها را به طور همزمان آزمایش می‌کند. حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکایی در منطقه مستقر هستند که ۱۰ هزار نفر بیشتر از سطح استاندارد زمان صلح است و پیت هگزت، تخمین زده است که آنها حداقل تا اوایل سال ۲۰۲۷ در منطقه باقی خواهند ماند. در اوایل اکتبر، پنتاگون تصمیم گرفت سومین گروه ضربت ناو هواپیمابر و سایر نیروها و تجهیزات – در مجموع حدود ۹۰۰۰ ملوان و تفنگدار دریایی – را به منطقه اعزام کند .

در ماه سپتامبر، دفتر بودجه کنگره (CBO) تخمین زد که وزارت دفاع تقریباً ۳۸ میلیارد دلار هزینه مربوط به جنگ متحمل شده است. قیمت بالای نفت و گازوئیل تنها چند هفته قبل از انتخابات میان ‌دوره‌ای، اقتصاد جهانی و رأی ‌دهندگان آمریکایی را تحت تأثیر قرار داده است.  قیمت سوخت حال بسیار بالاتر از قبل از جنگ است. طبق گزارش “ردیاب هزینه‌های انرژی جنگ ایران دانشگاه براون”، تا ۲۲ اکتبر، آمریکایی‌ها از زمان شروع جنگ بیش از ۱۴۱ میلیارد دلار هزینه اضافی برای بنزین و گازوئیل پرداخت کرده‌اند . اما چگونه بحران هرمز می‌تواند یک «شوک غذایی» جهانی ایجاد کند؟ قیمت جهانی مواد غذایی در حالی افزایش یافته است که جنگ در ایران و ناامنی لجستیک غذا و آب هوای نامساعد، تولید محصولات کشاورزی و زنجیره‌های تأمین را مختل کرده است.

حملات ایران به نفتکش‌های متخلف در تنگه هرمز، بیش از ۲ میلیارد بشکه نفت خام و همچنین مقادیر زیادی گازوئیل و گاز طبیعی مایع (LNG) را از بازارهای جهانی محروم کرده است . قیمت نفت خام برنت هم به حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسیده است، زیرا حوثی ها همچنان به حملات خود به تأسیسات انرژی در عربستان سعودی ادامه می‌دهند . این امر نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است که افزایش هزینه‌ها می‌تواند هزینه‌های مواد غذایی را در سراسر جهان تا سال آینده افزایش دهد.

بر اساس داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در روز سه‌شنبه، شاخص جهانی قیمت مواد غذایی در ماه سپتامبر به ۱۳۶ واحد رسید که بالاترین سطح آن در تقریباً چهار سال گذشته از نوامبر ۲۰۲۲ است.

این شاخص که تغییرات قیمت‌های بین‌المللی کالاهای اصلی غذایی را دنبال می‌کند، نسبت به ماه قبل ۱.۵ درصد و نسبت به سال گذشته ۵.۸ درصد افزایش یافته است. شاخص قیمت غلات نسبت به ماه قبل ۵.۱ درصد افزایش یافت، این در حالی است که قیمت‌های بین‌المللی گندم ۶.۳ درصد، قیمت ذرت ۵.۶ درصد و قیمت شکر ۶.۱ درصد افزایش یافته است.

جنگ و آب و هوای نامساعد از جمله عوامل اصلی افزایش قیمت مواد غذایی هستند. جنگ ایران، حمل و نقل انرژی و کود از طریق تنگه هرمز را مختل کرده است، در حالی که عدم اطمینان همچنان بر حمل و نقل غلات از طریق دریای سیاه سایه افکنده است. معضل جدید نیزال نینو، است نوعی پدیده آب و هوایی که با افزایش دمای سطح دریا در مرکز و شرق استوایی اقیانوس آرام مشخص می‌شود، همچنین منابع کشاورزی جهانی را تهدید می‌کند.

سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در گزارشی اخیر پیش‌بینی کرد که دمای سطح دریا در بخش‌هایی از اقیانوس آرام به دلیل ال نینو بین ماه‌های اکتبر و دسامبر به بالاترین حد خود خواهد رسید. این سازمان همچنین هشدار داد که این پدیده آب و هوایی بر اقتصادها، اکوسیستم‌ها و جوامع در سراسر جهان تأثیر خواهد گذاشت.

ال نینو بسته به منطقه می‌تواند باعث خشکسالی و بارندگی شدید شود که می‌تواند تولید محصولاتی مانند شکر و برنج را تهدید کند. قیمت‌های بین‌المللی شکر به بالاترین سطح خود در ۱۸ ماه گذشته رسیده است، در حالی که معاملات آتی گندم اوایل ماه گذشته به بالاترین حد خود در سه سال گذشته رسیده است.

فائو پیش‌بینی کرد که تولید جهانی غلات امسال ۲.۱ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یابد و به ۳ میلیارد تن (۳.۳ میلیارد تن) برسد. اگرچه این رقم همچنان دومین برداشت بزرگ ثبت شده  تا کنون خواهد بود، اما پیش‌بینی می‌شود تجارت جهانی غلات ۳.۵ درصد کاهش یابد که بخشی از آن به دلیل اختلالات لجستیکی جنگ خلیج فارس و باب المندب است. بطور متعارف  افزایش شدید قیمت گازوئیل، به ویژه، باعث افزایش هزینه‌ها در سراسر زنجیره تأمین مواد غذایی، از مزارع گرفته تا سفره‌های مصرف‌کنندگان، می‌شود.

روزنامه فایننشال تایمز در ۱۴ اکتبر گزارش داد که نرخ حمل و نقل جاده‌ای در مسیرهای طولانی در ایالات متحده نسبت به سال گذشته تقریباً ۵۰ درصد افزایش یافته است. به گزارش خبرگزاری رویترز، هزینه‌های حمل و نقل جاده‌ای در آمریکا در ماه سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است که بیشترین افزایش در بیش از چهار سال گذشته محسوب می‌شود.

میانگین هزینه‌های ورودی در دو مرحله اول زنجیره تأمین مواد غذایی، همانطور که در شاخص قیمت تولیدکننده منعکس شده است، نیز نسبت به سال گذشته ۱۵.۶ درصد افزایش یافته است. قیمت کالاهای حساس به انرژی، از جمله ذرت، یونجه و دانه‌های روغنی، بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است. با این حال، افزایش هزینه‌های تولید هنوز به طور کامل در قیمت مواد غذایی مصرفی منعکس نشده است.

چون با افزایش فشارهای هزینه‌ ای، هنوز تولیدکنندگان مواد غذایی شروع به افزایش قیمت‌ها نکرده‌اند. قدرت و توانایی ایران برای مقاومت تاب آوری و زنده ماندن در برابر تلاش مشترک آمریکا و اسرائیل ، نیروهای مسلح تهران را جسورتر کرده ، بازدارندگی آمریکا را تضعیف کرده و ایران را به پایبندی به مواضع حداکثری در مورد کنترل تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای خود تشویق کرده است.

کنترل حوثی‌ها نیز بر تنگه باب المندب (علاوه بر ادامه انسداد تنگه هرمز) می‌تواند هزینه‌های انرژی را بیشتر افزایش دهد، مسیرهای زنجیره تأمین کالاهای اساسی را بی‌ثبات و اقتصاد جهانی غذا را مختل کند. با وجود افزایش جمعیت، جهان همچنان سال به سال کالری بیشتری به ازای هر نفر تولید می‌کند با این حال، کمبودهای غذایی محلی همچنان در سراسر جهان رخ می‌دهد که عمدتاً ناشی از درگیری و همچنین به طور فزاینده‌ای ناشی از تغییرات اقلیمی است. درگیری بر تمام ابعاد امنیت غذایی تأثیر می‌گذارد تولید تحت تأثیر قرار می‌گیرد زیرا زمین یا متروکه می‌شود یا کشت آن دشوارتر می‌شود و مردم آواره می‌شوند؛ دسترسی به بازارها محدود می‌شود؛ و مردم کمتر قادر به تهیه غذای کافی هستند. تأثیرات منفی بلندمدتی بر سلامت وجود دارد که به ویژه در افزایش شیوع کوتاه قدی آشکار می‌شود.

گزارش جهانی بحران‌های غذایی سازمان غذا و کشاورزی (FAO) و برنامه جهانی غذا در سال ۲۰۲۶،حدود ۱۳ کشور و سرزمین را شناسایی می‌کند که انتظار می‌رود ناامنی غذایی حاد در آنها افزایش یابد دوازده مورد از این ۱۳ نقطه بحرانی تحت تأثیر مداخله آمریکایی ها و درگیری‌های مسلحانه و خشونت قرار دارند و خطر قحطی در چهار مورد شناسایی شده است: لبنان، یمن، افغانستان، سودان، سودان جنوبی، نوار غزه و سومالی به طور گسترده‌تر، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از افراد دارای بیشترین سوءتغذیه در جهان در مناطقی زندگی می‌کنند که تحت تأثیر درگیری‌ها هستند  و گزارش شده است که ۸۵ درصد از کسانی که با گرسنگی مواجه هستند در کشورهای درحال جنگ زندگی می‌کنند  به موازات آن ، تغییرات اقلیمی، همانطور که در افزایش دما و افزایش فراوانی و شدت آب و هوای شدید، از جمله موج‌های گرما و بارش‌های شدید آشکار می‌شود، تأثیرات منفی گسترده‌ای بر امنیت غذایی دارد. به عنوان مثال، گندم علیرغم پیش‌بینی‌های بالای برداشت، گران‌تر شد.

تأثیر خطرات ژئوپلیتیکی به ویژه در گندم مشهود است. اگرچه وزارت کشاورزی ایالات متحده پیش‌بینی خود را برای تولید جهانی در سال ۲۰۲۶-۲۷ با ۳.۱ میلیون تن افزایش به ۸۲۲.۴ میلیون تن رسانده بود، اما قیمت گندم از ابتدای سال ۴۲ درصد افزایش یافته است.

موجودی نهایی مورد انتظار جهانی نیز با ۳ میلیون تن افزایش به ۲۷۶.۳ میلیون تن رسید. این امر توضیح افزایش قیمت به عنوان نتیجه کمبود عمومی را دشوار می‌کند.

عامل تعیین‌کننده مداخله ناتو، توهمات بی شرمانه ترامپ، حملات مداوم به تأسیسات بندری و زیرساخت‌های حمل و نقل در منطقه خلیج فارس و بویژه دریای سیاه است. تقریباً یک چهارم صادرات جهانی گندم معمولاً از طریق این منطقه انجام می‌شود.

در عین حال، موقعیت‌یابی خالص سوداگرانه در گندم ظرف یک ماه ۱۳۰ درصد افزایش یافت. این نشان دهنده تغییر قابل توجه ارزیابی فعالان بازار است که متاسفانه در ایران بدان توجه نشد.

نویسنده: دکتر حسین شیرزاد ، تحلیل گر و دکترای توسعه کشاورزی

خبرنگار : ادمین